In onze westerse samenleving zijn bewerkte koolhydraten en bewerkte voeding met toegevoegde suikers niet meer weg te denken. In elk schap in de supermarkt zijn wel producten te vinden die ofwel koolhydraatrijk zijn of waar extra suikers aan zijn toegevoegd. Voor veel mensen leidt een gedurig hoge inname van koolhydraten en suikers tot een eetpatroon dat grenst aan verslaving. Ondanks dat men zich niet echt lekker voelt na het eten van een koolhydraatrijke maaltijd wil men toch steeds opnieuw dingen eten die koolhydraatrijk zijn.
We kunnen dit in feite een ‘koolhydraatverslaving ‘noemen en deze is ook wel gelinkt aan insulineresistentie – een aandoening waarbij de cellen in het lichaam minder gevoelig worden voor insuline, dit veroorzaakt dan weer verhoogde bloedsuiker met daarbij een verhoogd risico om diabetes type 2 te ontwikkelen.
Uit onderzoek (1) blijkt dat het brein op eenzelfde manier kan reageren op suiker als op cocaïne. Dit komt doordat het beloningssysteem in de hersenen dopamine afgeeft, dit geeft kortstondig een lekker gevoel. Er ontstaat een vicieuze cirkel die begint met hunkeren naar bepaalde voedingsmiddelen, het consumeren en daarna een schuldgevoel. Hier komt ook de insuline weer om de hoek kijken, doordat er voortdurend veel koolhydraten/suikers worden geconsumeerd blijft de insulinespiegel hoog, waardoor er steeds weer een verlangen blijft naar koolhydraatrijke en suiker bevattende voedingsmiddelen.
Is er dan een manier om deze vicieuze cirkel te doorbreken? Een ketogeen dieet zou een oplossing kunnen bieden voor mensen die al langere tijd kampen met insulineresistentie en ‘koolhydraatverslaving’. Bij het volgen van een ketogeen dieet worden de koolhydraten beperkt tot 20-30 gram koolhydraten, de eiwitten en de inname van vetten wordt verhoogd waardoor vet de belangrijkste energiebron wordt. Hierdoor komt het lichaam in ‘ketose’ en schakelt dan over naar vetverbranding. Dit heeft niet alleen als voordeel dat het de metabole gezondheid bevorderd maar zorgt er ook voor dat het verlangen naar koolhydraatrijke/suikerrijke voedingsmiddelen minder wordt en soms helemaal verdwijnt.
In dit artikel onderzoeken we of ketogene voeding kan helpen bij het verminderen van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie kan verbeteren.
De hypothese is dat het volgen van een ketogeen dieet kan leiden tot een significante vermindering van symptomen bij ‘koolhydraatverslaving’ en de insulinegevoeligheid kan verbeteren bij volwassenen met ‘’koolhydraatverslaving en/of insulineresistentie.
Is er een verband tussen ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie?
Er is een duidelijk verband aangetoond tussen ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie. Uit onderzoek (6,7) blijkt dat ‘hyperpalatable foods’, Dat zijn voedingsmiddelen die een verslavend effect hebben door de combinatie van vet, zout en suiker. Wanneer men wil stoppen met koolhydraatrijke/suikerrijke voedingsmiddelen ervaart men ontwenningsverschijnselen zoals vermoeidheid, hoofdpijn en prikkelbaarheid (kort lontje). Hieruit blijkt ook wel dat er meer nodig is dan alleen een algemeen dieet. Er is vraag naar een therapeutische behandeling die verder gaat dan alleen het minderen van calorieën.
Doordat er niet alleen sprake is van een verlangen naar koolhydraatrijke voeding maar er vaak ook al waarneembare symptomen zijn van insulineresistentie, is het belangrijk dat er een uitgebreide therapeutische aanpak ontwikkeld wordt die niet alleen de verslaving aan koolhydraatrijke voeding aanpakt maar tegelijkertijd ook de insulineresistentie vermindert.
Insulineresistentie ontstaat wanneer lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Als reactie hierop gaat de alvleesklier juist meer insuline produceren en dit leidt weer tot hyperinsulinemie. Hierdoor ontstaat er gewichtstoename, hoge bloeddruk, vermoeidheid en uiteindelijk diabetes type 2. Een van de belangrijkste veroorzakers voor het ontstaan van insulineresistentie is een eetpatroon dat veel geraffineerde koolhydraten en suikers bevat. Doordat de insulinewaarden langdurig hoog blijven ontstaat er een verhoogde opslag van vet en kan er ook sprake zijn van laaggradige ontstekingen. Er kan een negatief sneeuwbaleffect ontstaan: Doordat er koolhydraatrijke/suikerrijke voeding wordt geconsumeerd ontstaan er klachten zoals stress, slaaptekort en laaggradige ontstekingen. Hierdoor ontstaat er een verlangen naar meer koolhydraatrijke voeding, door de stimulering van de aanmaak van dopamine is er even een lekker gevoel maar na korte tijd als de insulinespiegels opnieuw stijgen voelt men zich nog slechter als voor de koolhydraatrijke maaltijd.
De vicieuze cirkel
Er is een duidelijke relatie tussen koolhydraatverslaving en insulineresistentie. Door de insulineresistentie ontstaan er schommelingen in de bloedsuikerwaarde. Na de koolhydraatrijke maaltijd stijgt de suikerspiegel, hierna ontstaat een plotselinge daling van de bloedsuikerspiegel met als gevolg meer trek in ‘zoet’ en cravings naar snelle suikers. Deze snelle pieken en dalen in de suikerspiegel versterken het verlangen naar meer koolhydraatrijke/suikerrijke voeding. Zo blijft de ‘koolhydraatverslaving’ in stand. Het lukt bijna niet om dit patroon te doorbreken door alleen minder te eten, vooral omdat er nog meer factoren zijn die in dit proces een rol spelen. Zoals de hormonen leptine en Ghreline. Leptine is een verzadigingshormoon dat aangeeft of je genoeg gegeten hebt. Naast de verminderde werking van leptine, blijft het hongerhormoon Ghreline verhoogd. Deze hormonale disbalans zorgt ervoor dat men vaak meer eet dan nodig is, dit kan er zelfs voor zorgen dat men zoveel eet dat men er ziek van wordt. Al deze factoren kunnen een gevoel geven dat men geen controle heeft over het eigen lichaam maar dat men van eetbui naar eetbui gaat zonder zicht op verbetering. Ook emotionele factoren spelen een rol zoals verdriet, stress, schaamte, dit versterkt de vicieuze cirkel waardoor het eten een soort van zelfmedicatie wordt met helaas alleen maar negatieve effecten.
Ketogene therapie als oplossing?
Een ketogeen dieet bestaat uit een lage inname van koolhydraten (5-10%), matige eiwitten (20-25%) en hoog in vetten (70-75%). Dit dwingt het lichaam om de vetten als belangrijkste energiebron te gaan gebruiken. Hierbij worden ketonen aangemaakt, die weer een stabiele energiebron zijn voor de hersenen en spieren.
Uit meerdere studies blijkt dat een ketogeen dieet ervoor zorgt dat insulinespiegels worden verlaagd waardoor er een verbetering van insulinegevoeligheid ontstaat. Daarnaast blijft de bloedsuiker stabiel waardoor er minder sprake is van drang naar koolhydraatrijke voeding, cravings nemen af, hongergevoel verminderd en er ontstaat mentale helderheid. De ‘hersenmist’ trekt op en concentratievermogen en slaap verbeteren al binnen een paar weken.
Uit een onderzoek van Hallberg et al (2018) bleek dat patiënten met diabetes type 2 een betere bloedsuikerregulatie hadden en zelfs de medicatie konden afbouwen of in sommige gevallen zelfs konden stoppen met de medicatie. Het ketogeen dieet zorgt door de ketose voor een metabole reset die effectief is tegen fysieke en metabole symptomen van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie.
Voordelen en uitdagingen
Voordelen van een ketogeen dieet zijn:
- Gewichtsverlies
- Lagere bloedsuiker
- Betere insulinegevoeligheid
- Mentale helderheid
- Meer energie
- Betere slaap
- Verbeterde concentratie
Uitdagingen bij een ketogen dieet zijn:
- In de beginfase ‘ketogriep’ klachten (hoofdpijn, vermoeidheid, door de overgang naar meer vet en minder koolhydraten)
- Voldoende inname van vezels, vitaminen en mineralen
- Zorgen voor een goede voorbereiding op dagen dat je niet thuis eet
- Sociale barrières bij maaltijden
- Mogelijke risico’s bij bepaalde medische condities, dit vereist een goede begeleiding
Hoe start je met een ketogeen dieet?
Bij het starten met een ketogeen dieet is het belangrijk om te zorgen dat de koolhydraat inname niet hoger is dan 20 tot 30 gram per dag. De vetinname dient voornamelijk te bestaan gezonde vetten zoals olijfolie, avocado, noten, MCT olie. Daarnaast is het van belang om voldoende gezonde eiwitten te eten zoals eieren, vis en vlees. Verder wordt aanbevolen om groenten te eten die weinig zetmeel bevatten bijvoorbeeld, broccoli, bloemkool en verschillende soorten bladgroenten zoals sla, andijvie, spinazie enz.
Begeleiding hierin speelt een belangrijke rol niet alleen op het gebied van voedingsadvies maar ook de coaching op psychisch gebied is van groot belang zeker bij mensen die al jarenlang te maken hebben met een zekere mate van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie. Hulp van een ketogeen therapeut is hierbij aan te raden zeker als deze ook hulp kan bieden op psychologisch en emotioneel vlak. Bijvoorbeeld door het gebruik van de HALT- methode (Hungry, Angry, Lonely, Tired), dit helpt de cliënten om te herkennen waardoor hun eetgedrag wordt veroorzaakt. Daarnaast helpt het monitoren van ketonenwaarde en bloedsuiker om erachter te komen welke voedingsmiddelen de bloedsuikerwaarde laten pieken en welke juist een positief effect hebben. Door daarnaast ook de ketonen te meten kan de client zelf ervaren of hij/zij in ketose is en mede daardoor bewuster met de voeding omgaan.
Conclusie
Zowel ‘koolhydraatverslaving’ als insulineresistentie zijn verstoringen in de metabole balans en zorgen voor diverse gezondheidsklachten die op de langere termijn chronische aandoeningen veroorzaken zoals Diabetes typ 2. Maar ook klachten als depressie en slaapproblemen kunnen veroorzaakt worden door ‘koolhydraatverslaving’ en dan met name vooral door ultra bewerkte voeding en insulineresistentie. Het nadeel van een klassiek dieet is dat dit niet de onderliggende neurobiologische en hormonale klachten aanpakt, terwijl een ketogeen dieet dit juist wel aanpakt.
Ketose doorbreekt de cyclus van verslaving en metabole disbalans doordat het helpt de insulineproductie te verlagen, stabiliserend effect heeft op de bloedsuiker en door het gebruik van ketonen als alternatieve energiebron geeft het ketogeen dieet mentale veerkracht en zorgt het voor minder stemmingswisselingen. Daarnaast geeft het ketogeen dieet meer eetrust, clienten ervaren niet meer de continue drang naar eten maar juist een stabiel eetpatroon. Dit helpt ook om het dieet makkelijk vol te houden.
Onze hypothese dat een ketogeen dieet kan bijdragen aan het verminderen van symptomen van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie wordt hiermee ondersteund. Toekomstige onderzoeken kunnen zich richten op toepassingen bij bredere doelgroepen met metabole aandoeningen en op de effecten van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie op het brein. Dit zou helpend kunnen zijn voor mensen met psychische klachten en milde depressie klachten. Een ketogeen dieet kan helpend zijn om uit de vicieuze cirkel van ‘koolhydraatverslaving’ en insulineresistentie te stappen en zo een gezonde manier van leven te starten en vol te houden.
Bronnen:
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36683039/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5912158/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37544305/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36683039/
- https://article.imrpress.com/journal/FBL/23/12/10.2741/4704/Landmark4704.pdf
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31689013/
Geraadpleegde literatuur:
- Lustig, R. H. (2013). Fat Chance: Beating the Odds Against Sugar, Processed Food, Obesity, and Disease.
- Westman, E. C., et al. (2008). The effect of a low-carbohydrate, ketogenic diet versus a low-glycemic index diet on glycemic control in type 2 diabetes mellitus. Nutrition & Metabolism, 5(1).
- DiNicolantonio, J. J., & O’Keefe, J. H. (2018). Added sugars drive coronary heart disease via insulin resistance and hyperinsulinaemia. Open Heart, 5(2).
- Hallberg, S. J., et al. (2018). Effectiveness and safety of a novel care model for the management of type 2 diabetes at one year: an open-label, non-randomized, controlled study. Diabetes Therapy, 9(2).
- Gearhardt, A. N., et al. (2011). The addiction potential of hyperpalatable foods. Current Drug Abuse Reviews, 4(3), 140–145.
- https://article.imrpress.com/journal/FBL/23/12/10.2741/4704/Landmark4704.pdf
